Gezond ontwerpen: gemeenten aan het woord
Steeds meer gemeentes gaan aan de slag met Gezond Ontwerpen. De betrokken wethouders lichten hun redenen om hiermee te werken toe, net als wat dit hun inwoners oplevert én wat dit vraagt van de gemeente.
“Het is belangrijk dat we met de provincie optrekken en weten wat we aan elkaar hebben.”
Gert-Jan Schotanus, wethouder welzijn en preventie, Alphen aan den Rijn
“Woningschaarste is in onze gemeente, net als in veel anderen, een urgente uitdaging. Maar woningen bouwen gaat verder dan stenen stapelen. We willen toekomstbestendige wijken ontwikkelen, met meer woonruimte en waarbij gezondheid vanaf het begin wordt meegenomen.
Dat betekent dat we niet alleen kijken naar de fysieke kant, maar ook naar wat nodig is om veilig en gezond op te groeien en ouder te worden in de wijk. Dat vraagt om ruimte voor beweging, sociale ontmoetingen en voldoende groen, zodat de leefomgeving bijdraagt aan het welzijn van onze inwoners.
In de wijk Ridderveld kijken we in de pilot omgekeerd ontwerpen met ondersteuning van de provincie hoe we dit concreet kunnen doen. De wijk is gebouwd in de jaren ’60 en ’70, en er spelen verschillende uitdagingen: verminderde leefbaarheid, sociaaleconomische achterstand en verouderd vastgoed.
Toekomstgerichte aanpassingen doen vraagt om integrale samenwerking tussen fysiek en sociaal domein. En ja, het kost tijd om dezelfde taal te leren spreken en keuzes goed af te stemmen, maar die investering is het waard: het levert uiteindelijk gezonde, toekomstbestendige wijken op. In onze gemeente zijn al mooie stappen gezet in die verbinding en daar ben ik trots op.
Het is belangrijk dat we hierin samen met de provincie kunnen optrekken en dat we weten wat we aan elkaar hebben. Zo realiseren we niet alleen meer woningen, maar zorgen we ook voor leefomgevingen waarin onze inwoners gezond en gelukkig kunnen wonen.”
Gert-Jan Schotanus, wethouder welzijn en preventie Alphen aan den Rijn
“Capellenaren bouwen mee aan hun stad.”
Cor Schaatsbergen, wethouder Stadsontwikkeling en Ruimtelijke Ordening Capelle aan den IJssel
“Onze gemeente heeft in 2021 een stadsvisie opgesteld op basis van de Omgevingswet. Net als veel andere gemeenten staan we voor een grote bouwopgave: er is veel behoefte aan woningen. Tegelijk willen we als New Town werken aan leefbaarheid en sociale samenhang.
De tool Gezond Ontwerpen helpt ons om al deze doelen te verbinden en om te zetten in concrete plannen. In plaats van los naar opgaven te kijken, stellen we de vraag: Hoe bouwen we een gezonde, toekomstbestendige stad voor onze inwoners?
Voor de ontwikkeling van onze gebiedsvisie Centraal Capelle heeft de provincie ons verbonden met een ontwerpbureau met ervaring in Gezond Ontwerpen. Vanaf het begin zaten inwoners met stakeholders uit het sociale en fysieke domein samen aan tafel.
Met behulp van de tool Positieve Gezondheid op de Tekentafel bepaalden zij als gebruikers van de openbare ruimte zelf de uitgangspunten voor de visie, nog voor deze op de tekentafel lag. Zo bouwt de Capellenaar echt mee aan zijn of haar stad. Meer dan duizend mensen leverden hun input.
Dat vraagt van de gemeente wel om anders te werken, meer los te laten en te vertrouwen op wat er uit de praktijk komt - van inwoners, welzijnsorganisaties en corporaties. Deze inbreng is nu verwerkt in een centrumvisie die dit najaar ter besluitvorming naar de raad gaat.
De visie is ambitieus, maar dat hoort ook zo. Ze laat zien waar we voor staan: meer groene plekken, ruimte voor ontmoeting, veilige routes voor jong en oud, en plek voor zo’n 1.600 nieuwe woningen.
Ik kan deze aanpak andere gemeenten zeker aanraden. Gezond Ontwerpen biedt een waardevolle manier om participatie te organiseren die echt leidt tot draagvlak en eigenaarschap.
Wel is het belangrijk om deelnemers ook in latere fases betrokken te houden. Wij organiseren daarom extra sessies naast de formele inspraak, zodat de visie een gezamenlijk project blijft – van en voor iedereen.”
Cor Schaatsbergen, wethouder Stadsontwikkeling en Ruimtelijke Ordening Capelle aan den IJssel
“Gezondheid als fundament voor de inrichting van ons dorp.”
Cees Paas, wethouder sociaal domein Sliedrecht
“Tijdens een diner van de provincie Zuid-Holland hoorde ik over het onderzoek naar Gezond Ontwerpen in de Dordtse wijk Sterrenburg. De problematiek die daar werd geschetst – rond leefbaarheid en gezondheid – herkende ik direct uit onze eigen situatie in Sliedrecht. Ook bij ons laten cijfers zien dat de gezondheid van inwoners onder druk staat.
Als dorp hebben we niet altijd de ambtelijke capaciteit om daar de aandacht aan te geven die het verdient. Dankzij de ondersteuning van de provincie en de samenwerking met ontwerpbureau PosadMaxwan konden we toch aan de slag: ontwerpen met gezondheid als fundament.
We hebben het bestaande dorp bekeken door de bril van Gezond Ontwerpen, met als doel dit te laten landen in onze vernieuwde omgevingsvisie. Vanaf het begin werkten het fysieke en sociale domein daarbij samen. Dat levert ontzettend veel op: een brede blik en veel enthousiasme voor deze manier van werken.
We stellen nu niet langer alleen de vraag waar huizen of wegen ‘passen’, maar ook hoe een wijk uitnodigt om te bewegen en elkaar te ontmoeten. Door het traject met de provincie is die manier van denken echt op gang gekomen en kijken ambtenaren bij elkaar in de keuken.
Die aanpak zetten we graag voort, zowel voor de nieuwe omgevingsvisie als in het beheerplan. Waar we eerst keken naar het onderhoud per straat, nemen we nu ook belangrijke routes mee - bijvoorbeeld de verbinding van het seniorencomplex naar het winkelcentrum.
Daarnaast ligt er een plan voor 1800 nieuwbouwwoningen, waar we deze werkwijze opnieuw willen toepassen. Daarbij willen we onze inwoners nadrukkelijker betrekken. Zij weten immers het beste hoe ze hun omgeving gebruiken - en wat er nodig is om gezond te kunnen wonen, bewegen en ontmoeten.”
Cees Paas, wethouder sociaal domein Sliedrecht
Wat is Gezond Ontwerpen?
Met de aanpak Gezond Ontwerpen werken professionals uit het fysieke én sociale domein samen met inwoners aan gezonde, leefbare wijken. De aanpak verbindt ruimtelijke ordening met gezondheid, beleid met praktijk, en kennis met de ervaring van inwoners. Zo benutten we verstedelijking als kans om de leefomgeving gezonder, groener en meer verbonden te maken.
Gezond Ontwerpen begint bij wat blijvende waarde heeft: groen, water en sociale verbindingen. Vanuit deze basis ontstaat ruimte voor een leefomgeving die niet alleen gezond is, maar ook toekomstbestendig en inclusief. De aanpak wordt al succesvol toegepast in (omgevings-)visies, stedenbouwkundige studies en bij het verbinden van buurtinitiatieven aan gemeentelijke trajecten. Bekijk de onderstaande video.
Op zoek naar meer inspiratie, nieuws en bijeenkomsten? Bezoek GezondZuidHolland.nl.